Το χωριό

Βρίσκεται στη βορειοδυτική άκρη της Ναυπακτίας, κοντά στα όρια με την Ευρυτανία και τη λίμνη Τριχωνίδα, στην περιοχή που λέγεται Κράβαρα. Γειτονεύει με τον Πέρκο και τον Πλάτανο. Στα βόρεια ο ποταμός Εύηνος, που οι ντόπιοι τον λένε και Φίδαρη, ορίζει τα σύνορα της κοινότητας. Ανάμεσα στην Περίστα και τον Πέρκο τρέχει το ρέμα Κάκκαβος, που τον χειμώνα κατεβάζει πολύ νερό.

Το χωριό περιβάλλεται από ψηλά βουνά.

Άνινος

1.703 μ.

Ξηροβούνι

1.575 μ.

Ψώριαρης

1.404 μ.

Το Ξηροβούνι, πίσω από το χωριό, είναι σκεπασμένο με έλατα, κέδρα, πλατάνια και πουρνάρια. Φυτρώνει εκεί και το ορεινό τσάι, που ανθίζει τον Μάιο και μαζεύεται τον Ιούνιο. Η περιοχή έχει πολλές πηγές και βρύσες. Επειδή το έδαφος είναι επικλινές, οι κάτοικοι το κράτησαν για αιώνες με πέτρινα πεζούλια, που ακόμα φαίνονται στις πλαγιές. Στους πρόποδες του Άνινου υπάρχουν σπηλιές, που οι ντόπιοι τις λένε «αρκουδοσπηλιές».

Παρά τις προσπάθειες διαπρεπών γλωσσολόγων, δεν κατορθώθηκε να βρεθεί η ετυμολογία του τοπωνύμιου Περίστα. Δεν υπάρχει στις σελίδες κανενός σλάβικου λεξικού ούτε του ειδικού έργου του Μαξ Βάσμερ που περιέχει σλαβικά τοπωνύμια. Παρά ταύτα ο καθηγητής Δρανδάκης ισχυρίζεται πως το τοπωνύμιο είναι Ελληνικό και αποτελεί συγκοπή της λέξης περίστασις. Με το όνομα αυτό (Περίστασις) άλλωστε, υπάρχουν αρκετά χωριά στον βορειοελλαδικό χώρο, και ένα στην Ανατολική Θράκη, εκεί που αρχίζει η χερσόνησος της Καλλίπολης. Κατά την άποψη των συντακτών του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών, στην Περίστα ενδεχομένως υπήρχε ναός της θεάς Περιστάσεως και το όνομα να συγκόπηκε όπως π.χ. στη λέξη χωριάτισσα - χωριάτα, Περίστασις - Περίστα. Αποκλείουν όμως τελείως την εκδοχή το όνομα να είναι σλάβικο.

Στον χάρτη που τυπώθηκε το 1886 στη Λειψία με τον τίτλο « Ο Άτλας του υπέρ Ανεξαρτησίας ιερού των Ελλήνων Αγώνος », έργο του Ρώσου φιλέλληνα Πετρώφ, η Περίστα αναφέρεται ως Βερίστα (βλ. περ. «Στερρά Ελλάς» αριθ. 260 του 1991). Στα λατινικά η λέξη perusta σημαίνει «καμμένη γη» είτε από φωτιά είτε από μεγάλο ψύχος. Perusta ossa, σημαίνει καμμένα οστά. Στο «Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής» του Σταματάκου αναφέρεται ο τύπος περίστην, που επικρατεί στον ενεργητικό αόριστο β΄ του ρήματος περιίστημι (περιίσταμαι εν κύκλω, στέκω τριγύρω), αντί του νεώτερου περιέστην. Την ίδια έννοια έχουν και οι λέξεις περισταίνω και περιίστημι στο «Ομηρικόν Λεξικόν» Πανταζίδου. Τέλος η λέξη περίστατος στον Σταματάκο σημαίνει κοσμώ δια στιγμάτων ολόγυρα.

Όμως δεν πρέπει να δίνουμε κάποτε και ιδιαίτερη σημασία στο όνομα της Περίστας για να αντλήσουμε εθνολογικά συμπεράσματα, αφού την απάντηση την έχει δώσει με σαφήνεια η ιστορία. Οι Περιστιάνοι είχαν ανέκαθεν Ελληνική συνείδηση και η λαλιά τους δεν ήταν άλλη από την Ελληνική και μάλιστα στη λιτή δωρική της εκδοχή.

Άγιος Αθανάσιος

Ο Μέγας Αθανάσιος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 297 μ. Χ. Έπειτα από καλές σπουδές, χειροτονήθηκε Διάκονος στην Αλεξάνδρεια. Την εποχή εκείνη άρχισαν μερικοί να διδάσκουν εσφαλμένες διδασκαλίες περί του Ιησού (Χριστού). Ένα τέτοιο πρόσωπο ήταν ένας ιερέας από την Αλεξάνδρεια, του οποίου το όνομα ήταν Άρειος. Καίτοι ο Αθανάσιος ήταν νεώτερος, όμως βοήθησε τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας να κατανοήσει ότι οι διδασκαλίες του Αρείου ήταν εσφαλμένες.

Γρήγορα οι διδασκαλίες αυτές του Αρείου διαδόθηκαν στην Κωνσταντινούπολη και σε άλλα μέρη του Χριστιανικού κόσμου. Ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ο Μέγας κάλεσε την πρώτη Οικουμενική Σύνοδο το 325 μ. Χ., να αποφασίσει η Εκκλησία μια για πάντα, ποιες ήταν οι σωστές διδασκαλίες περί του Ιησού. Οι χριστιανοί άρχισαν να χωρίζονται μεταξύ τους σε δυο παρατάξεις. Επειδή ο Αθανάσιος έγραψε τόσα πολλά περί του θέματος προσκλήθηκε και εκείνος να συμμετάσχει στην Σύνοδο. Η Σύνοδος αποδέχτηκε εκείνο που όριζε και εξήγησε περί του Ιησού ο Αθανάσιος.

Το 326 μ. Χ. ο Αθανάσιος έγινε Πατριάρχης Αλεξανδρείας, αλλά συνάντησε ταλαιπωρίες και ψυχικά άλγη. Καίτοι η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος αποφάσισε ποιες ήταν οι σωστές διδασκαλίες περί του Ιησού, χρειάστηκαν αρκετά χρόνια για τους χριστιανούς της Αιγύπτου και αλλαχού να δεχτούν τις αποφάσεις. Για σαράντα πέντε χρόνια ο Άγιος Αθανάσιος συνέχισε να μάχεται για την πίστη του και στάλθηκε δέκα φορές στην εξορία.

Ο Άγιος Αθανάσιος τέλος πέθανε στην εξορία το 373 μ. Χ. Η εκκλησία τελικά κέρδισε με τον τρόπο που ο Άγιος προσδιόρισε τις διδασκαλίες. Αυτές τις διδασκαλίες βρίσκουμε στα επτά άρθρα του Συμβόλου της Πίστεως, τα οποία απαγγέλουμε σε κάθε Θεία Λειτουργία κάθε Κυριακή.

«Ο Άγιος Αθανάσιος ανήκει εις τους μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας μας, Ιεράρχης και τυγχάνει προστάτης της Περίστας και των απανταχού Περιστιάνων.

Το θαύμα

Το 1824 χάθηκε ο Μάρκος Μπότσαρης στη Χελιδόνα του Καρπενισιού. Τα Τουρκικά στρατεύματα τραβήξανε για το Μεσολόγγι. Περάσανε από την Περίστα και οι κάτοικοί της φύγανε κατά τις σπηλιές ενός διπλανού βουνού, του Ανίνου. Από εκεί πάνω λοιπόν βλέπανε τις τούρκικες ορδές στη ράχη της τοποθεσίας Σταυρούλης και χαρούμενοι γιατί ξέφυγαν τον κίνδυνο, φωνάζανε: Τούρκοι Τούρκοι στο Σταυρούλη πεζοί, καβαλλαρέοι. Η φράση αυτή σώζεται ως σήμερα.

Μια σχετική παράδοση με το φευγιό των κατοίκων της Περίστας και την καταφυγή τους στις σπηλιές είναι κι αυτή: Εκεί που βρισκόνταν μέσα στις σπηλιές, παρουσιάστηκε ένας γέροντας με κυματιστά σταχτιά μαλλιά, διχαλωτά γένια και με ολοφώτεινα ρούχα. Ο γέρος αυτός με νοήματα έδωσε στους Περιστιάνους να καταλάβουν πως πρέπει να αδειάσουνε τις σπηλιές, γιατί θα γινότανε μεγάλο κακό. Τότε τα γυναικόπαιδα χύθηκαν έξω από την μεγαλύτερη σπηλιά, που σε λίγο έγινε θρύψαλα. Οι χωριανοί σώθηκαν. Ο Αηθάνασης έκανε το θάμα Του, λέει η τοπική παράδοση, γιατί ο φωτεινός γέροντας δεν ήταν άλλος από τον Άγιο Αθανάσιο!!!»

Πηγή: Θανάσης Ν. Παπαθανασόπουλος, «Ιστορικά και Λαογραφικά της Περίστας», 1998.

Όπως πολλά ορεινά χωριά, η Περίστα έχει λίγους μόνιμους κατοίκους και γεμίζει το καλοκαίρι, ιδιαίτερα γύρω στον Αύγουστο, με απόδημους και επισκέπτες. Για τις γιορτές του χωριού δες τη σελίδα Πανηγύρια.

Για το πώς φτάσαμε ως εδώ, από τα αρχαία ευρήματα ως την ερήμωση, δες την